Akıl hasadı yapmak ne ola?

Hafta sonu testiler ve bidonlardan saklama kaplarına doldurup boşaltmakla uğraşırken zeytinyağı, nar suyu ve elma sirkesinin kendine özgü kokuları ve renkleri içinde hoş saatler geçirdim. Keşke birazcık, testisinden şişelere aktaracağım şarabım da olsaydı ama bu yıl hiç üzüm olmadı. Üzüm üzüm üzüldük bu yıl. Neyse sofrada yeri şimdilik boş kalsa da gelecek yılı bekleyecek sabrımız var.

Elimin altındaki tüm işleri birlikte kotardığımız hunilerin hakkını verecek bilgilerden yoksun olduğumu fark ettim. Bütün akışkanların oyuna büyük bir keyifle katılmalarını izliyorum.

Minnet ve çekingenlik

Koni şekliyle akıl edilmiş o görkemli geometrik oylumu bir başından öte ucuna kat eden akışkanların; önce bir davete icabet eden davetlinin minnet ve çekingenliği ile salınıp sonra bir dünyadan diğerine, göz göze gelen iki sevgilinin kadehlerinden boşalır gibi akıp gidişine dalıyorum.

Fırdolayı bu esinlerle esrikleşen zihnimde, hunilerin hamarat ve şiirsel niteliklerine ayrılmış bir yer bulamadım. Ben kendimce övdüm ama yüzyıllar boyu hunisi başında duran adam tiplemesiyle yazıp çizenler, bu görüntüyü eğlenceli- gülünç anlatımların peşin mizahı yaptıkları için; zahmetsizce gülümseyen yüzüyle aklını pek kullanmadığını kanıksadığımız insanın böyle anılmasını istemişler.

Başına huniyi yaklaştırırsan, kafatası çanağında akıl ve üstünlük taşıdığını savlayan insanın arkaik belleğinde beliren sahneler ile sana güleceğini baştan kabullenmelisin.

Huni ne işe yarar?

Kafatasında delik açılması gibi hunharca görünen bir işlemin yapılışını resimleyen tablolarda huninin de yer aldığını görüyoruz. İçinde ne var diye şöyle bir bakalım mı dendi bilmiyoruz ama çoğu belirlenemeyen amaçlar ile insan kafataslarına delik açma işlemi yapıldığını biliyoruz. Bu kadar zor ulaşılan kafa içi boşluğunda, sahip olduğumuz en değerli cevherleri bulmaya çalıştı herhalde aklı evveller.

Bu cevher kimi zaman dini, büyüsel işlemlerin gerçekleştirildiği, bazen de deliliğin kovulacağı alan olmuş. Sonradan trepanasyon dendi bu işleme.

Trepan kafataslarında yapılan incelemelerde çoğu çok düzgün açılmış bu deliklerin, uygulanan insanlar hayattayken değişik amaçlar için yapılmış olduğu izlenimi edinildi.

Hunilerin açılan o delikten bir şeylerin akıtılması veya içerde dayanılamayacak yakınmalara neden olduğu düşünülen kan, irin benzeri bir şeylerin dışarı akmasını kolaylaştırmak için kullanıldığı varsayılabilir. Kafatasında bir delik açılan insanın o zamanki tıbbi koşullarda hayatta kalması olası değil.

Oysa tıbbın modern çağında, beyinde dura altında oluşan kanamalarda beyin cerrahları kafatasında büyük bir alanı açmadan, açılan iki küçük delikten kanamayı boşaltıp, hastayı sağaltabiliyorlar.

Yani tepemize koyduğumuz huninin olası antropolojik verileri pek iyi değil. Belki en iyi olasılıkla, hasar gören beyni ile düşünme, algılama ve ifade yeteneklerinde geri dönüşsüz kayıpları olsa da, yaşayabilen insanlar ironik olarak bu mizahi tiplemeye malzeme oldular.