Genç kadın galibiyete daha da yakın olan sporcuydu. Karşılaşmanın favorisiydi. Bu karşılaşmada ve turnuva sonunda alacağı puanlar dünya şampiyonası ve sıralamasına da etki edecekti. Üstelik rakibi olan sporcu sağ ayak bileğinden sakatlanmıştı. Hiç zorlanmadan kazanacaktı.
Ancak henüz yirmi yaşındaki genç kadın böyle bir galibiyet istemiyordu. Eşit şartlarda yarışmadığı rakibini yenmektense karşılaşmayı sona erdirmeyi ve beraberliği tercih etti.
Galibiyet ama ne pahasına?
Sporda, özellikle üst düzey sporda galibiyetin, kazanmanın, madalyanın öncelikli hedef olduğunu hapimiz biliriz. Ben de birçok yazımda dile getirmişimdir. Ancak ne pahasına? Ahlaki değerler, spor idealleri, etik, sportmenlik gibi değerler ne ifade ediyor o halde?
Kimi spor insanları bunları hiç önemsemeden, her ne pahasına olursa olsun hedefe ulaşmayı tercih edebiliyorlar. Kısmen takdir de görebiliyorlar. Ama doğrusu bu mu? Sporun temel felsefesi bu mu?
Kişiye göre değişiyor elbette.
Ben sporda eşit şartların ve fair play’in tarafında olanlardanım.
Girişteki hikaye de Mart 2024’te Antalya’da düzenlenen Karate 1. Premiere Lig karşılaşmalarında yaşandı. Genç Hırvat sporcu Ema Sgardelli kazanmak için her yol mübah anlayışını reddederek sporun güzel yüzünü bizlere gösterdi.
Sporda kavgaları, hileleri, şike, doping benzeri ahlaksızlıkları sıkça duyuyoruz, görüyoruz. Ancak sıradan sporseverlerin içini ısıtan hikayeler her zaman fair play hikayeleri oluyor. Ema’nın geçtiğimiz günlerde bize bunu bir kez daha hatırlatmasıyla geçmişten bazı örneklere bakalım.
2012 yılındaki bir kros yarışında Kenyalı Abel Mutai bitiş çizgisini geçtiğini düşünerek koşusunu sonlandırdı.
Oysa hala koşması gereken birkaç metre vardı. İkinci sırada gelen İspanyol Ivan Fernández Anaya bu hatadan faydalanmayı reddederek Mutai’ye gerçek bitiş çizgisine kadar eşlik ederek hepimizin saygısını kazanmayı tercih etti.
Yıl 1997. Premiere League, Arsenal ve Liverpool şampiyonluk için çekişiyorlar. Robbie Fowler David Seaman’ın müdahalesiyle yerde kalıyor. Hakem müdahalenin kural dışı olduğu görüşünde ve penaltıya hükmediyor.
Fowler hakemin yanına giderek faul olmadığını söylüyor ve penaltı olmadığını ifade ediyor. Ancak hakem kararında ısrarlı. Atışı Fowler kullanıyor ve dışarı vuruyor.
Robert Tyre “Bobby” Jones Jr.
Kimilerince ulusal ve uluslararası yarışmalarda bugüne kadar yarışmış en büyük golfçü olduğu iddia edilen Jones’un birçok başarısı var. Ancak kazanırken dahi centilmenlikten ve sporun ruhundan asla vazgeçmeyenlerden birisiydi.
Kariyerinin başlarında çıktığı bir Amerika Açık Golf Turnuvası finalinde topa vurmak üzere düzenleme yaparken yanlışlıkla eliyle topa dokunarak hatalı bir vuruş gerçekleştiriyor Jones. Ne izleyenler ne de hakemler bu hatalı vuruşu görmüyorlar ve bu nedenle kararı kendisine bırakıyorlar. Jones hatasında ısrar ederek maçı bir sayıyla kaybediyor.
İngiliz eskrim sporcusu Juddy Guinnes, 1932 Los Angeles Yaz Olimpiyatları’nda altın madalya kazanır. Ancak maç sonunda Avustralyalı rakibi Ellen Preis ile karşılaştığı finalde jürinin hatalı puanlama yaptığını idda eder. Guiness jürinin rakibine iki puan eksik verdiğini ve aslında altın madalyayı onun hakkettiğini söyler.
Bir olimpiyat altınından adalet adına vazgeçmek Guiness’e madalyadan daha fazlasını kazandırmıştır belki de…
1982 yılında küme düşme potasında bulunan Derbentspor Çumraspor ile karşılaşmaktadır. Maçın ortalarında bir pozisyonda Çumraspor’un vuruşunun çizgiyi geçip geçmediği hakemler tarafından tam anlaşılamaz. Hakem Derbentspor kalecisi İsmet Karababa’ya sorar.
Karababa topun çizgiyi geçtiğini ve gol olduğunu söyler. Takımına küme düşürecek de olsa adaletten şaşmayan tavrı ile İsmet Karababa, 1983 yılında “Dünya Fair Play Baron Coubertin Büyük Ödülü”ne layık görülen ilk Türk sporcu olarak tarihe geçmiştir.
2016 yılında U21 Süper Lig maçında iki ezeli rakibin gençleri karşılaşıyorlardı. Fenerbahçe U21 takımı Beşiktaş U21 takımını Dereağzı Lefter Küçükandonyadis Tesisleri’nde konuk ediyordu. Fenerbahçe U21 takımı üç değişiklik hakkını kullandıktan bir süre sonra bir oyuncusu sakatlanınca sahada on kişi kaldı.
Rakibinin sahada on kişi kalması üzerine Beşiktaş U21 Takımı Teknik Direktörü Yasin Sülün de kendi takımından bir oyuncuyu oyunda aldı. Karşılaşma karşılıklı onar oyuncuyla tamamlandı.
Yıl 2001…
Türk futbolunun en büyük derbisinde Fenerbahçe ile Galatasaray karşılaşıyor. Her iki takım da şampiyonluk yarışı veriyor. Bu gergin atmosferde Fenerbahçe’nin bir atağında Milan Rapaiç gol pozisyonu olabilecek bir alan yakalıyor.
Ancak Galatasaray kalecisi Taffarel’in sakatlandığını ver yerde olduğunu görünce topu taca yuvarlıyor. Kendi tribünlerinden gelen protestoları da Taffarel’i işaret ederek yatıştırıyor.
Maça hem iki asist hem de bu centilmence davranışı ile damgasını vuruyor.
Atlet John Landy 1956 yılında yapılan Avustralya Ulusal Şampiyonası’nda kendi rekorunu kırmayı amaçlıyordu. Yarışa iyi başladı ve arayı da oldukça açtı. Ancak ikinci sıradaki atlet, Ron Clarke dengesini kaybederek yere düştü. Landy geri dönerek Clarke’ın ayağa kalkmasına yardım etmeyi tercih etti. Bu esnada diğer rakipleri öne geçmişlerdi.
Buna rağmen yarışa dönen Landy bitiş çizgisini ilk geçen atlet olmayı başardı. Rekorunu geliştirememişti belki, ama çok daha fazlasını kazanmıştı.
İngiliz Formula-1 yarış pilotu Stirling Moss kariyeri boyunca elde edebileceği belki de tek birincilik şansını sportmenlik uğruna elinin tersiyle iterek tarihe geçti. Bu nedenle “Dünya Şampiyonluğunu asla kazanamayan en büyük sürücü” olarak da tanımlanır.
1958 Formula 1 Dünya Şampiyonası’nda birinci olma ihtimali çok yüksekken rakibi Mike Hawton’a yaptığı bir hata sonucu ceza verilecekken Moss onu koruyarak ceza almasının önüne geçmiş ve belki de hayatı boyunca ilk kez birinci olma şansını elleriyle vermiştir.
2017-18 sezonunun 32. haftasında Göztepe U21 takımı Yeni Malatyaspor’un gençlerini konuk ediyorlardı. Göztepe U21 takımı maçın son anlarında, 89. dakikada Serkan Bakan’la golü buldu. Ancak top çizgiyi geçmemişti. Yardımcı hakem Serkan’ın bunu söylemesine rağmen topun çizgiyi geçtiğini belirterek golü verdi.
Göztepeli futbolcular santrayla birlikte kalelerini boşaltarak rakiplerinin gol atmasına izin verdi ve takımlar karşılaşmayı 1-1’lik beraberlikle tamamladı.
Sportmenlik deyince ilginç kafa karışıklıkları da oluyor elbette. Bir örneği İtalya Birinci Futbol Ligi’nde 2006’da oynanan Roma-Messina maçında yaşandı.
Roma’nın ve İtalya’nın efsane oyuncularından Daniele De Rossi, rakip ceza sahası içinde topa elle dokunarak takımına gol kazandırdı.
Hakemin gol kararının ardından pozisyona itiraz eden De Rossi, golü elle attığını itiraf ederek kararı iptal ettirdi.
Buna ne demek gerek bilmiyorum. Madem ki böyle sportmen bir hareket yapacaksın, neden elle atıyorsun diye de sormak gerek herhalde.
2019 yılında Beşiktaş kadın voleybol takımı maddi sorunlar nedeniyle ligde zor günler geçiriyordu. Genç bir kadroyla sahaya çıkmaları gerekmekteydi. Fenerbahçe kadın voleybol takımı ise şampiyonluk mücadelesi vermekteydi.
Ancak Fenerbahçe rakibinin sahaya genç takımıyla çıkacağını görünce kendileri de sahaya genç bir kadroyla çıktı. Maç sonrasındaki galibiyet fotoğrafında Fenerbahçe kaptanı Eda Erdem Beşiktaşlı sporcuları da çağırdı ve birlikte fotoğraf çektirdiler.
1936 Berlin Olimpiyat Oyunları Naziler’in propaganda organizasyonu olacaktı. Amerikalı atlet Jesse Owens Naziler’in nefret ettiği her şeyin simgesi gibiydi. Genç Alman atlet Carl Luz Long ise tersine Naziler için ideal sporcu, ideal ari ırk temsilcisiydi.
Uzun atlama elemeleri ile 200 metre seçmeleri aynı saatlerde yapılıyordu. Bu Owens’ın kafası karıştırmıştı biraz. Çok rahat geçebileceği baraj derecesinini ilk iki hakkında faul yaparak geçemedi.
Long, Owens’ın yanına geldi ve rakibine sıçrama tahtasının gerisinden atlasa bile barajı geçebileceğini hatırlattı. Hatta kendi havlusunu ideal olarak gördüğü bir noktaya koyarak Owens’a yardımcı oldu. Owens barajı geçmekle kalmadı, finalde de Long’un 19 santimetre önünde altın madalyayı kazandı. Long ve Owens birlikte şeref turu attılar Berlin Olimpiyat Stadı’nda.
Spor tarihinde benzeri fair play örnekleri yukarıdakilerden çok daha fazla elbette. Ancak muhtemelen en değerlisi sonuncusuydu. Sadece spordaki adaletten çok daha fazlasını, canını hiçe sayarak yapabilmek mangal gibi de bir yürek istiyor. Bu yüzden Carl Luz Long çok büyük bir saygıyı hakediyor
