Doğu Anadolu Bölgesi teyakkuz halinde
Adıyaman kavşağı yoğrulma bölgesi, deprem beklenen yer. Güneyden gelen Kıbrıs dalma-batma zonu, bu kavşakta Anadolu’ya giriyor. Ve DAF’ın dirsek verdiği yer de burası.
Doğudaki Arap kalkanı, Hakkari, Siirt’in kuzeyinden bir yol izliyor ve Diyarbakır-Adıyaman üzerinden gelerek, Adıyaman-Kahramanmaraş arasında bu kavşağa varıyor.
Maraş-Antakya hattı DAF’ın güneye uzantısı, yani Ölüdeniz fayına geçiş yeri. Orası çok tehlikeli de bir fay.
KAF’ın Yedisu diye bir parçası var bu parça yaklaşık 230 senedir çalışmamış,
Maraş’ta ufak bir deprem olsa bile sorun çıkar.
Karlıova, iki deprem fayının kesiştiği inanılmaz oynak bir yer
Yıl 2004… Bayındırlık ve İskan Bakanı Zeki Ergezen, yaptığı bir açıklamada kısaca, Türkiye’nin doğu bölgelerinde bir ilde meydana gelebilecek, orta büyüklükteki bir depremde, o ilin kırsal kesimindeki binaların yüzde 70’den fazlasının yıkılacağı gerçeği vurgulanıyordu.
Ergezen’in, “Kırsal kesimdeki bir ilimizde yaşanacak 5.9 – 6.3 büyüklüğündeki bir depremde bile binaların yüzde 72’si yıkılabilir” açıklaması, belki de Türkiye’nin yapı stoku hakkında ciddi endişeleri dile getiriyordu ama panik yaratılmasın diye ilin adının verilmeyişi doğal olarak tartışma yarattı çünkü fay hattına yakın, deprem beklentisi olan illerde yaşayanlar “acaba benim oturduğum kent mi kastediliyor” sorularını sormaya başladılar.
Bu açıklamayı yapmak için elinde ciddi veriler olduğu düşünülen Bayındırlık ve İskan Bakanı Zeki Ergezen, konunun devamında başka bir açıklama yapmazken, Türkiye’de deprem alanında uzman isimler bu açıklamayı yorumladılar ve Türkiye’nin doğusunda deprem bekleyen illere ilişkin bilgiler verdiler.
Bu arada “Deprem Tehlikesi Yüksek Olan Kırsal Alanlardaki Konutların Rehabilitasyonu Projesi” çerçevesinde incelemeler yapan Bayındırlık ve İskân Bakanlığı’nın, Elazığ, Adıyaman, Malatya, Kahramanmaraş illerinin kırsalındaki konutları, depreme dayanıklılık yönünden incelediği ve bu sonuçlara ulaştığı da söyleniyor.
Uzmanlara göre deprem bekleyen bölgeler ve iller
Adıyaman kavşağı yoğrulma noktası
Prof Dr. Ahmet Ercan
“Bakan bu açıklamayı neye göre yapmıştır? İyi bir olasılıkla, eğer bilgiler doğruysa, kendi bakanlığındaki teknik elemanlar ona bu bilgi vermiş olabilir. Bakan böyle konuşuyorsa, sağlıklı bir bilgisi vardır diye düşünürüm. Bilgi tabanı sağlam olmalı ki, hiçbir öğretim üyesine danışma gereği duymadı.
Burada önemli konuya gelirsek; Karlıova ile Erzincan arasında, Kuzey Anadolu Fayı-KAF’ın gerginlik biriktirme hızı yılda 2.5-3 cm. Bunun deprem üretebilirliği ise 7.3 ile 8 büyüklüğünde. Doğu Anadolu Fayı-DAF’a gelince durum şu; Karlıova’dan Çelikhan’a uzanan bir hat var ve bunun içinde de Bingöl-Tunceli-Malatya-Elazığ yer alıyor. Burada gerginlik biriktirme hızı yılda 0.8. Bunun üretebileceği en büyük deprem 7.3 ile 7.4 arası. DAF’ın ikinci bölümü ise Çelikpan ile Osmaniye arasında yer alıyor.
Burada, DAF’ın gerginliği yavaşlıyor. Yaklaşık 0.2’ye düşüyor yılda. Ve burada Adıyaman-Kahramanmaraş yer alıyor. Bunun üretebileceği deprem büyüklüğü 5 ile 6.5 arasında. Yine bu fayın altında Osmaniye-Antakya- Ölüdeniz’e doğru ilerleyen üçüncü kolu var fayın. DAF’ın buradaki gerginlik birikme hızı ise yılda yarım cm ile 1 cm arasında. Üretebileceği deprem 72. 7.7 arası buna ölüdeniz kırığı diyoruz.
Geçmişteki verilere göre, Ölüdeniz kırığının toplam atımı 105 km. Kuzeydeki Bingöl kolu ise 55 km kaymış. Bunun tam ortasında olan Adıyaman kavşağında ise yoğrulma bölgesi var, deprem beklenen yer burası yani. Bu bölgede çok olay var. Güneyden gelen Kıbrıs dalma-batma zonu, bu kavşakta Anadolu’ya giriyor. Ve DAF’ın dirsek verdiği yer de burası. Ayrıca doğudaki Arap kalkanının izi, Hakkari, Siirt’in kuzeyinden bir yol izliyor ve Diyarbakır-Adıyaman üzerinden gelerek, Adıyaman-Kahramanmaraş arasında bu kavşağa varıyor.
Dolayısıyla DAF kırığı boyunca deprem beklenen yerler; Karlıova-Bingöl kırığı 13-15 km atım yapabilir Palu-Hazar kırığı 15-18 km atım yapabilir Hazar-Sincik kırığı 15-16 km atım yaratabilir Çelikhan-Gölbaşı kırığı 28-30 km’lik atım yaratabilir.
Yedisu fayında hareket bekleniyor
BÜ Kandilli Rasathanesi Ve Deprem Araştırma Enstitüsü Sismoloji Laboratuar Şefi DR. Doğan Kalafat
“Bakanın konuşmasını direkt olarak dinlemedim ama bakanın eline gelen çalışma, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü’nün sismoloji şubesinin hazırladığı rapordur. O rapor, Doğu Anadolu Fayı üzerindeki bir şehir için yapılmış bir çalışmadır. O birimin böyle bir senaryosu var diye biliyorum. Basında söylüyorum, o bölgede Erzincan’ın doğusu ve Karlıova arasında KAF’ın Yedisu diye bir parçası var bu parça yaklaşık 230 senedir çalışmamış, büyük bir deprem üretmemiş. Rahmetli Barka olmak üzere bir çok bilim adamı, Marmara için beklenti içindeyken, yıllardır Yedisu fayı için de aynı beklenti içindeydi. Belki referans noktası olarak orası verilebilir. Burası ortalama 7’nin üzerinde deprem üretiyor. KAF’ın en doğu ucu burası.”
Maraş-Antakya hattı tehlikeli
Van Yüzünyüyıl Üniversitesi Mühendislik Fekültesi öğretim üyesi Deprem Ulusal Çalışma Grubu Başkanı Prof. DR. İlyas Yılmazer
“Beklenen yerler üç aşağı beş yukarı biliniyor ama bir şey var ki, yüzde yüz biliniyor o kısım çok önemli. Van’ın Özalp-Yüksekova fayı burası Muradiye’ye kadar uzanıyor. Ama şunu söylüyorum, eğer bu hat üzerinde deprem ovanın içinde meydana gelmiyorsa yapıları yıkmıyor. Ben bakanın konuşmasını dinledim. Aynı bakan Bingöl’de 146 okulu ovaya yaptırdı. Bunların 9’u büyük hasar gördü.
Deprem beklenen illere bakacak olursak; Sırasıyla Van işin içinde Van-Muş ikilisi birlikte çalışıyor, bunlar direkt Doğu Anadolu fayı değil ama ilişkisi var. Aynı çizgi üzerinde değil ama diğerlerini tetikliyor. İkincisi Elazığ ile Adıyaman’ın Gölbaşı(DAF) birlikte çalışıyor. Daha sonra birlikte çalışan iki il var Maraş-Antakya hattı DAF’ın güneye uzantısı, yani Ölüdeniz fayına geçiş yeri. Orası çok tehlikeli de bir fay.
Doğu Anadolu bölgesi şu anda gerçekten teyakkuz halinde ama burada vurgulanması gereken şey şu; yapılar tarım alanlarında değilse pek sorun yok. Bakın 1976 Çaldıran depremi, Çaldıran Ovası dahil yakın çevredeki Van ovalarını yerle bir etti ama fayın bitişiğindeki köyü yıkmadı. Burası Akkaya köyü idi ama kaya üzerindeydi. En çok deprem bekleyen yer; Doğu Anadolu Fayı’na bağlı Elazığ-Uluova, Kuzova ve Altınova fayı. Bu kısım çok uzun süredir hareket etmediği ve çevresinde de hareketler olduğu için burada 6’nın üzerindeki depremler büyük hasar yapar.”
Kahramanmaraş’ta sorun var
Doç.Dr. Oğuz Gündoğdu, İ.Ü. Öğretim üyesi, TMMOB 2. Başkanı
“Benim duyumlarıma göre, Maraş deniliyor. Maraş’ta ufak bir deprem olsa bile sorun çıkar. Maraş ve orada Pötürge tehlikede. Her iki bölgede aktif halde ve her an büyükçe bir deprem patlayabilir, ayrıca büyüklüğü 7 civarında olabilir. Ve o zaman da gerçekten yalnız Maraş değil, o bölgedeki tüm iller için riskli bir durum olur. Bakan başlangıçta açıkladı, bu doğru bir yaklaşımdı ama panik için söyleyemem demesi yanlış.
Bakan deprem olacak yeri biliyor ve söylemiyora dönüştü durum. Oysa yeri söyleseydi iyi olurdu . Bu problemi çözmek onların işi. Benim yorumum bu. Bayındırlığın elemanları muayene etmiş, mezralar kötü durumda. Kullandıkları teknikleri anlatsalar iyi olur. Gerekeni yapmışlar ama sonunu iyi bitirememişler. Doğru bir şeye kalkıp yanlış noktada kalmak bu. Sonuç olarak, Doğu Anadolu bu konuda gerçekten riskli.
Karlıova oynak bir yer
İst. Ticaret Üniversitesi Mühendislik ve Tasarım Fakültesi Öğretim Üyesi Jeofizik Müh. Prof. Dr. Ülben Ezen
KAF üzerindeki, Tosya’da deprem bekliyorum, bu beklentim değişmedi. Karlıova, iki deprem fayının kesiştiği inanılmaz oynak bir yer, KAF ve DAF’ın birleştiği nokta. Uç kavşak nokta ve inanılmaz hareketli bir yer. Böyle olunca, KAF üzerinde zaten bütün depremler kesinlikle 7’nin üzerindedir. Bu hat üzerinde olduğuna göre sorun var ama burada yıllık enerji birikimlerine bakarak gördüğüm , zamanında 280 km’lik fayın yırtıldığı Tosya bölgesi uyuyan bir yer. KAF’da 1939’da Erzincan depreminden sonra yırtılan en büyük deprem 26 kasım 1943 Tosya depremdir. Orası 60 senedir suskun.”
